Mniej więcej połowa rodziców, którzy się do mnie zgłaszają z problemem, formułuje go mniej więcej tak: “bo on/ona nie mówi literki…”. Biegnę więc dzisiaj z wyjaśnieniem – liter się nie mówi. Litery czytamy i piszemy, wymawiamy i słyszymy głoski.

A czym jest głoska?

Według Danuty Pluty-Wojciechowskiej głoska jest “najmniejszym elementem dźwiękowej formy wypowiedzi, która powstaje w wyniku zespołu ruchów narządów mowy”(1). Wynika z tego, że aby głoska powstała, wszystkie narządy mowy muszą ze sobą współpracować i precyzyjnie działać. I najczęściej do tego jest potrzebny logopeda – bo któryś kawałeczek działa nie tak, albo nie działa wcale.

Podziały głosek

Głoski dzielimy na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski to głoski możliwe do wyartykułowania jako pojedyncze dźwięki. Spółgłoski natomiast to głoski występujące wspólnie z inną (2).

Podział samogłosek:

  • Ze względu na pozycję podniebienia miękkiego samogłoski dzielimy na ustne i nosowe.
  • Ze względu na poziome ruchy języka w jamie ustnej samogłoski dzielimy na przednie, środkowe i tylne.
  • W zależności od stopnia wzniesienia języka samogłoski dzielimy na niskie, średnie i wysokie.
  • Ze względu na układ warg samogłoski dzielimy na zaokrąglone, spłaszczone i obojętne.
  • Ze względu na wielkość szczeliny wargowej samogłoski dzielimy na wąskie, średnie i szerokie.

Podział spółgłosek:

  • Ze względu na udział wiązadeł głosowych spółgłoski dzielimy na dźwięczne i bezdźwięczne.
  • Ze względu na zachowanie się podniebienia miękkiego spółgłoski dzielimy na ustne i nosowe.
  • Ze względu na stopień zbliżenia narządów mowy spółgłoski dzielimy na: zwarte, zwarto-szczelinowe, szczelinowe, zwarto-otwarte (półotwarte) i otwarte niesylabiczne.
  • Ze względu na miejsce artykulacji spółgłoski dzielimy na: wargowe, wargowo-zębowe, przedniojęzykowozębowe, przedniojęzykowodziąsłowe, środkowojęzykowe i tylnojęzykowe.
  • Ze względu na dodatkowa artykulację i zachowanie się środka języka spółgłoski dzielimy na: twarde, zmiękczone i miękkie.

Ten krótki wstęp do głosek to zapowiedź całego cyklu o nich. Przyda się on wszystkim, którzy chcieliby dowiedzieć się czegoś więcej na ten temat, ale też początkującym logopedom, którzy często szukają materiału do ćwiczeń z dziećmi. Znajdziecie tutaj i układy narządów mowy przy wymawianiu poszczególnych głosek, i materiał wyrazowy, a czasami gotowe pomoce czy propozycje gier. Mam nadzieję, że się wam to przyda 🙂

Bibliografia:

(1) Pluta-Wojciechowska D., Dyslalia obwodowa. Diagnoza i terapia logopedyczna wybranych form zaburzeń, Wydawnictwo Ergo-Sum, Bytom 2017.

(2) Skorek E.M., Z logopedią na ty. Podręczny słownik logopedyczny. Oficyna Wydawnicza “Impuls”, Kraków 2005.